Kompüter
tomoqrafiyanın nəzəriyyəsi ingilis fiziki <em>Hounsfield</em>və
Amerikalı <em>A. M. Cormak </em>tərəfindən verilmişdir. İlk dövrdə
yalnız beyin patologiyalarının diaqnostikası üçün tətbiq edilsə də zaman
keçdikcə yüksək diaqnostik dəqiqliyi hesabına digər orqanların xəstəliklərinin
diaqnostikasında tətbiq edilmişdir. Kompüter tomoqrafiyada tətbiq edilən enerji
rentgen şüalarıdır. Bu üsulda müayinə olunan orqanın təsviri, kəsiklər şəklində
alınır. Bunun hesabına orqan və toxumalar bir-birinin üzərinə superpozisiya
olunmur. Adi rentgenoqrafiyadan fərqli olaraq rentgen şüaları daha yaxşı
yönəldildiyinə görə yayılma bucağı çox kiçilir və toxumaların sıxlıq fərqi daha
qabarıq olur.<br/>
Kompüter tomoqrafiyada, rentgen şüaları nazik dəstə şəklində xəstənin
bədənindən keçdikdən sonra xətt şəklində düzülmüş detektorlar tərəfindən
absorbsiya olunur. Həm rentgen şüası lampaları, həm də detektorlar xəstə
ətrafında dönmək xüsusiyyətinə malikdir. Xəstə isə onların yerləşdiyi müstəviyə
perpendikulyar istiqamətdə sabit sürətlə hərəkət edə bilir. Xəstə hər kəsik
alındıqdan sonra tədricən hərəkət etdirilir. Daha müasir KT cihazlarında (<em>spiral
KT</em>) eyni zamanda həm xəstə, həm də detektorlar və rentgen lampası hərəkət
etdirilir. Müayinə zamanı detektorlara düşən rentgen şüaları kompüterlərin
köməyi ilə riyazi çevrilmələrdən sonra təsvir şəklinə gətirilir. Əgər rentgen
şüaları toxumalar tərəfindən çox udularsa ağ, az udularsa qara rəngdə görünür.
Kompüter tomoqrafiyada əsasən 1 sm ölçüdə ardıcıl kəsiklərlə təsvirlər alınır.
Daha kiçik və aydın olmayan törəmələrin ölçülməsi üçün 0,5 sm ölçüdə kəsiklər
tətbiq edilir. Suyun rentgen şüalarını zəiflətmə ölçüsü "0" olaraq
qəbul edilir və digər toxumalar bununla müqayisə edilərək şkalada göstərilir.
Bu şkalaya "Hounsfield şkalası" və bu şkaladakı vahidlərə isə
"Hounsfield vahidləri" HV (<em>Hounsefield unit, HU</em>) deyilir. Bu
şkalada vahidlər -1000, 0; +1000 intervalında dəyişilir. Bu şkala üzrə havanın
sıxlığı –1000, suyun sıxlığı 0, sümüyün sıxlığı isə +1000 qəbul edilir.
Törəmələrin sıxlığı isə yerləşdikləri orqanın və ya toxumanın sıxlığına
nisbətən <em>izodens</em>, <em>hipodens </em>və <em>hiperdens </em>olaraq
adlandırılır. Kompüter tomoqrafiyada toxumanın quruluşu ilə HV arasında sabit
və dəqiq bir əlaqə yoxdur; məsələn, böyrəküstü vəzinin maye ilə dolu sisti ilə
adenoması eyni HV-yə malik ola bilər. Kompüter tomoqrafiya istənilən böyrək
patologiyasının diaqnostikasında tətbiq edilə bilər. Əsasən böyrək abseslərində
travmalarında, şişlərin mərhələlərə görə bölünməsində tətbiq edilir